بیماری موزائیک انجیر Mosaic of fig

بیماری موزائیک انجیر مخربترین بیماری درختان انجیر محسوب می شودو تنها بیماری ویروسی مهم آلوده کننده درختان انجیر است. بیماری موزائیک انجیر یک بیماری ویروسی است که چندین گونه مختلف از ویروس ها در آن دخالت دارند. به طور دقیق مشخص نشده که کدامیک از ویروسها عامل اصلی این بیماری هستند. این بیماری موجب ریزش شدید میوه قبل از رسیدن می شود. بیماری موزائیک انجیر تا کنون در مناطق مختلف جهان از جمله آمریکای شمالی ، پورتو ریکو ، آرژانتین و شیلی ، اروپا ، استرالیا ، هند ، منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا از جمله مراکش ، الجزایر ، تونس ، لیبی ، سوریه ، ترکیه و اردن مشاهده شده است. این بیماری اولین بار در ایران در سال ۱۳۳۸ از نواحی ورامین ، گرگان ، مازندران و گیلان گزارش شده است. در سال ۸۹ علائمی از بیماری موزائیک انجیر در استان تهران شهر ورامین و استان لرستان شهر خرم آباد دیده شده است. علت شیوع این بیماری در استان فارس که تا قبل از سال ۹۳ سابقه نداشته است آوردن قلمه های درختان انجیر آلوده و کاشت آنها و نیز استفاده از پیوندک درختان آلوده بر روی درختان انجیر سالم بوده است. 

علائم بیماری موزائیک انجیر 

این بیماری علائم به شدت متغیر و گسترده ای دارد اما اینکه آیا تنوع  علائم در اثر واکنش های متنوع و مختلف گیاه ویا در اثر آلودگی به پاتوژن های مختلف و یا استرین های مختلف یک پاتوژن به تنهایی و یا در اثر ترکیب این عوامل ایجاد می شود، هنوز به طور دقیق مشخص نیست. نشانه های بیماری در برگ ها به صورت لکه های کوچک سبز تیره و یا سبز کم رنگ که دارای طرح موزائیکی هستند و به رگبرگها محدود می شوند ظاهر می گردد. گاهی این لکه ها دارای حاشیه محو هستند. لکه های سبز کم رنگ در بين علائم این بیماری معمول تر است که عمدتا به صورت لکه های موزائیکی در سطح برگ ها مشاهده می شود. 

در برخی برگها لکه ها نسبتا کوچکترند و به صورت یکنواخت در سطح و حاشیه برگ پراکنده اند. اما در برخی دیگر از درختان لکه ها بزرگتر ، سبز روشن تا زرد و به صورت پراکنده و یا با الگوی معین می باشند که به تدریج با زمینه سبز رنگ برگ مخلوط می شوند. برگهای درختان مبتلا غالباً تغییر شکل داده و باریک می شوند. علائم بدشکلی در برگها ، به صورت طیف متنوعی از نظر شکل و اندازه می باشند. 

در درختان مبتلا به بیماری موزائیک انجیر معمولا میوه ها از حد طبیعی کوچکترند و دارای شکل طبیعی نیستند. و علائم بدشکلی را نشان می دهند. میوه های انجیر مبتلا به بیماری موزائیک ممکن است لکه های به رنگ زرد کم رنگ ، همراه با لکه های حلقوی و یا نوار های طولی به همراه داشته باشند و عمدتا پیش از موعد ریزش می کنند. گونه انجیر خوراکی کاریکا ” ficus carica ” اصلی ترین میزبان بیماری موزائیک انجیر میباشد که تعداد زیادی از واریته های آن حساس به این بیماری هستند. البته این بدان معنی نیست که سایر گونه از ابتلا به این بیماری مصون هستند. ولی باید توجه داشت که شدت علائم تا اندازهای در گونه های مختلف متفاوت می باشند. 

ناقلین بیماری موزائیک انجیر 

ناقل طبیعی بیماری موزائیک انجیر کنه ای است از خانواده اریوفید ” Eriophyidae ” به نام ” کنه اریوفیید ” Aceria ficus که درصد بالایی از جمعیت آن (حدودا ۷۰٪ ) میتواند بیماری را منتقل کند. دیگر ناقلین هوایی مانند شته ها و شپشک ها ممکن است در انتقال و پراکنش این بیماری در انجیر موثر باشند. هر دو کنه های نابالغ و بالغ میتوانند ویروس موزائیک انجیر را از جوانه های انتهایی و سطح زیرین برگهای مبتلا کسب کنند. کنه ها قابلیت انتقال را حتی بعد از پوست اندازی نیز دارند. همچنین کنه های بالغ می توانند ویروس را پس از گیرش از درختان آلوده برای مدت بیش از ۱۰ روز در دمای اتاق و ۲۰ روز در دمای °۵c حفظ کنند. 

روش انتقال ویروس موزائیک انجیر 

بیماری موزائیک انجیر بوسیله اندامهای رویشی ( ساقه و برگ ) و همچنین از طریق پیوند می تواند منتقل شود. اما قابلیت انتقال بوسیله بذر را ندارد. 

مبارزه با بیماری موزائیک انجیر 

-استفاده از پایه ها و قلمه های سالم میتواند یک روش مؤتر جهت جلوگیری از گسترش بیماری باشد. 

-گرما درمانی ، با در معرض قرار دادن نهال انجیر ریشه دار آلوده در دمای ۳۸ درجه سلسیوس به مدت ۸ هفته و سپس بریدن نوک قسمتهای هوایی به طول ۳ تا ۴ سانتی متر و ریشه دار کردن آنها تحت شرایط رطوبت نسبي بالا در گلخانه. 

-نابود کردن فوری تک درختان آلوده در باغات به منظور جلوگیری از گسترش بیماری. 

-مراقبت مداوم نهالستانها و نابود کردن نهالستانهای آلوده به منظور جلوگیری از انتقال بیماری به سایر مناطق. 

-مواظبت مداوم باغات انجیر به ویژه باغات جدید به منظور جلوگیری از انتشار بیماری. 

-خود داری از کاشت درختان انجیر سیاه گلابی شکل به علت حساسیت شدید این نوع انجیر به بیماری موزائیک انجیر. 

-ضد عفونی ابزار کار باغبانی مانند قیچی باغبانی، اره و . . . 

-خوداری از رفت و آمد از باغات و نهالستانهای آلوده به باغات سالم، با توجه به اینکه احتمال انتفال پیماری با دست و لباس و سایر ابزار وجود دارد. 

-هیچ گونه مبارزه شیمیایی موثر در از بین بردن ویروس موزائیک انجیر وجود ندارد و تنها امید برای مبارزه با این بیماری کنترل جمعیت کنه ناقل بیماری است. استفاده از کنه کشهای تجاری می تواند سطح جمعیت کنه ناقل بیماری را کاهش دهد، اما ریشه کن کردن آنها احتمالا ناممکن است. به هر حال، می توان با استفاده از یک روش تلفیقی شامل استفاده از پایه ها و قلمه های سالم و گواهی شده عاری از ویروس و همچنین کنترل شیمیایی کنه ناقل نرخ شیوع این بیماری را در باغ کاهش داد.